Hoe nauwkeurig is een sterrenkaart? Zo ontstaat jouw hemel
Is een gepersonaliseerde sterrenkaart astronomisch correct of vooral mooie decoratie? Het eerlijke antwoord is: allebei, als ze zorgvuldig wordt berekend. Doorslaggevend is of plaats, datum en tijd echt worden vertaald naar een sterrenhemel en of de weergave uitlegt wat je eigenlijk ziet. Hier ontdek je hoe jouw hemel ontstaat, waarom elk uur een andere hemel oplevert en wat op een sterrenkaart bewust níét wordt getoond.
De sterrenkaarten op stellarto.com worden berekend op basis van de Hipparcos-catalogus van ESA. Daarbij worden 8.870 sterren tot helderheid 6,5 gebruikt. Dat komt ongeveer overeen met wat je onder een perfect donkere hemel met het blote oog zou kunnen zien. Daarnaast kun je desgewenst de sterrenbeeldlijnen van alle 88 sterrenbeelden, de Melkweg en een coördinatenraster tonen, die je aan en uit kunt zetten. Zo ontstaat geen fantasiegrafiek, maar een berekende momentopname van de hemel voor een bepaalde plaats en een bepaald tijdstip.
Wat er precies wordt berekend
Voor een sterrenkaart tellen altijd drie gegevens samen: plaats, datum en tijd. De hemel draait, namelijk ongeveer 15 graden per uur. Daarom ziet dezelfde plek er om 21.00 uur anders uit dan om middernacht. Je voert de lokale tijd in, en de juiste tijdzone en zomertijd worden automatisch bepaald op basis van de coördinaten. Dat is belangrijk, want zelfs een kleine tijdsverschuiving verandert het zichtbare deel van de hemel.
Daarnaast wordt ook de precessie van de aardas berekend. Daardoor klopt de kaart niet alleen nu, maar voor elk jaar, ook vóór 1900. Als je dus een hemel uit 1950 of uit een nog vroegere tijd wilt maken, is dat astronomisch goed te onderbouwen. Je kunt dat zelf controleren met een astronomie-app zoals Stellarium door daar dezelfde plaats en hetzelfde tijdstip in te voeren en de sterposities te vergelijken.
Hoe de kaart de hemel weergeeft
Een sterrenkaart is geen landkaart, maar een blik omhoog. Het zenit, dus het punt recht boven je, ligt in het midden. De rand van de cirkel toont de horizon. Het noorden staat boven, het oosten links. Dat voelt in het begin wat ongewoon, omdat het gespiegeld is ten opzichte van een klassieke kaart. Toch is dit precies juist als je je voorstelt dat je op je rug ligt en recht in de hemel kijkt.
Belangrijk om te weten: de kaart toont de sterren die boven de gekozen plek stonden, ongeacht of je ze echt kon zien. Wolken, stadslicht of daglicht veranderen niets aan de astronomische berekening. Ook overdag stonden er sterren boven je, ze werden alleen overstraald door de zon. De sterrenkaart laat dus de hemel zien die er was, niet per se de hemel die je met je ogen hebt waargenomen.
Passende kaarten en formaten
Wat niet op de sterrenkaart staat
Planeten en de maan staan niet op de sterrenkaart. Dat is geen fout, maar een bewuste keuze. De kaart richt zich op de sterrenhemel. Als je ook de maanfase van een bepaalde nacht wilt vastleggen, is daar een aparte maanfasen-poster voor met astronomisch berekende fase. Zo blijft duidelijk gescheiden wat een sterrenkaart wel en niet laat zien.
Zo kun je de nauwkeurigheid zelf controleren
Als je wilt weten of je kaart klopt, kun je die makkelijk zelf controleren. Open Stellarium, vul dezelfde plaats, dezelfde datum en dezelfde tijd in en stel het beeld zo in dat het noorden bovenaan staat. Vergelijk daarna de opvallende sterrenbeelden en de heldere sterren. Als je wilt, kun je sterrenbeeldlijnen of een coördinatenraster inschakelen. Precies daarvoor zijn zulke hulpmiddelen geschikt: niet als decoratie, maar als begrijpelijke vertaling van een echte hemel.
Ook de live preview in de browser volgt dezelfde berekening als het latere drukbestand. Wat je daar ziet, komt inhoudelijk dus exact overeen met wat gedrukt wordt of als digitale sterrenkaart wordt geleverd. Qua ontwerp kun je daarna kiezen uit 12 kleurstijlen, beslissen tussen een cirkel of een hart en tot drie tekstregels toevoegen. Als je liever zelf wilt printen, wordt het digitale bestand geleverd als PNG van 5906 × 8268 pixels, geschikt voor 50 × 70 cm bij 300 dpi.
Als je van de hemel een cadeau wilt maken
Naast de astronomische nauwkeurigheid telt uiteindelijk ook hoe goed de kaart in je dagelijks leven past. Je kunt haar krijgen als poster, canvas op spieraam of ingelijst in zwart of wit in 30 × 40 en 50 × 70 cm. Beschikbare formaten zijn 30 × 40, 50 × 70, 60 × 90 en 80 × 100 cm, waarbij 50 × 70 cm het vaakst wordt gekozen. Elke kaart wordt na bestelling afzonderlijk in de EU gedrukt. Voor Duitsland bedraagt de levertijd 4 tot 5 werkdagen.
Veelgestelde vragen
Waarom staat het oosten links op de kaart?
Omdat de weergave overeenkomt met een blik omhoog. Het noorden staat bovenaan, het zenit in het midden en de rand van de cirkel is de horizon. Daardoor lijkt het beeld gespiegeld ten opzichte van een landkaart, maar voor de hemel is het correct.
Staan planeten of de maan op de sterrenkaart?
Nee. De sterrenkaart toont de berekende sterren aan de hemel. Planeten en de maan zijn niet inbegrepen. Voor de maan is er een aparte maanfasen-poster met de astronomisch berekende fase van jouw nacht.
Klopt de kaart ook voor 1950 of nog vroegere jaren?
Ja. Met de precessie van de aardas wordt rekening gehouden, daarom klopt de kaart voor elk jaar, ook van vóór 1900. Je kunt dat zelf controleren met een astronomie-app zoals Stellarium.